Ahmet Ümit’ten Derin Kültürel Tartışma
“Kültür ikinci planda mı?”
Türkiye’nin önde gelen yazarlarından Ahmet Ümit, Erol Mütercimler’in programında yaptığı konuşmada Kültür ve Turizm Bakanlığı’na yönelik sert eleştiriler yöneltti. Ümit’e göre devletin öncelikli gündemi hâlâ ulaşım ve altyapı projeleri olurken, tarihî miras ve kültürel hafıza gerektiği gibi korunmuyor. Bu da yalnızca “bir taşın” yitirilmesi değil; toplumun kendi kimliğini unutması anlamına geliyor.
“Tarihi eser sadece taş değildir; hafızadır”
Ahmet Ümit, konuşmasında şunları dile getiriyor:
“Tarihi eser sadece bir taş değil; bir halkın hafızasıdır.”
Bu derin metafor, yapıları salt fiziksel varlıklar olmaktan çıkarıp; anlamlı bir hafıza mekanizmasına dönüştürüyor. Almanya’da kültürel mirasın nasıl “yaşayan hafıza” olarak korunduğunu örnek gösteren Ümit’e göre, Türkiye’de birçok eser cehalet, ilgisizlik ve yetersiz bütçe sorunları nedeniyle kaybolmaya yüz tutmuş durumda.
“Kültür Bakanlığı: Gösteri restorasyonlarına mı takılmış?”
Yazar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın hali hazırda göstermelik restorasyonlar ile yetindiğini savunuyor:
“Ne yazık ki gerçek restorasyonlar niteliksiz, sadece imaj oluşturuluyor.”
Bu ifadeyle Ümit, “restorasyon yapıldı” diyebilmek adına yapılan işleri eleştiriyor. Ona göre, bütçe yetersizliği ve uzun vadeli planların eksikliği, kültürel mirasa sürdürülebilir zararlar veriyor.
“Defineciler, ranta açılan kapılar ve toplumun rolü”
Ahmet Ümit, mirasın yalnızca kamusal alanın değil, toplumsal bilincin zayıflığının da kurbanı olduğunu ileri sürüyor:
“Defineciler yağmalıyor, bazı yapılar rant için elden çıkıyor.”
Burada bir yandan devletin denetimsizliğine, diğer yandan bireysel duyarsızlığa dikkat çekiyor. Tarihî mekânlara karşı bu ortak ilgisizlik, Ahmet Ümit’e göre sadece kabahatlilerin suçu değil; kolektif bir hafıza boşluğunun da sonucudur.
“Kültürsüz kalkınma, eksik medeniyet”
Konuşmanın özündeki vurgu şu:
“Kültüre verilen değer, medeniyetin göstergesidir.”
Yazar, teknolojik ya da mühendislik başarıların ötesinde, medeniyetin gerçek göstergesinin anlam inşası, değer üretimi ve tarihsel süreklilik olduğunu söylüyor. Eğer kültürel miras sade bir dekor ya da turist cazibe unsuru olarak görülürse, o toplum özgünlüğünü de kaybetmeye başlar.
Ne yapılmalı?
Ahmet Ümit’in öneri listesi şöyle:
- Devlet Politikalarında Kültüre Öncelik: Kültür Bakanlığı, sadece turizmle değil, kültürel mirasla ilgili uzun vadeli planlar yapmalı ve kaynak ayırmalı.
- Şeffaf ve Nitelikli Restorasyonlar: Yalnızca bir yapı görsel olarak restore edilmemeli; belgesel — tarihi kaynaklar kullanılarak aslî restorasyon standartları uygulanmalı.
- Eğitim ve Toplumsal Farkındalık: Okullarda tarihî bilinç derinleştirilmelidir; kişiler sadece sınav için değil, kimlik onları için miras için öğretilmeli.
- Denetim ve Ceza Mekanizmaları: Definecilik, izinsiz kazılar, tarihi eser kaçakçılığı gibi suçlara yönelik denetim sıkılaştırılmalı, caydırıcı cezalar uygulanmalıdır.
Kimliğimize Sahip Çıkalım
Ahmet Ümit, kültürel mirasa dair yaptığı bu vurguyla, kimliğimizi koruma görevini bir devlet politikası meselesi olmaktan çıkarıp, toplumsal bilinç işi haline getiriyor. Eğer tarihi varlıklarımıza gereken saygıyı, kaynak ayırmayı ve sahiplenmeyi göstermezsek, geriye sadece büyük bir anlam boşluğu kalır.
Tarihî mirası korumak, sadece geçmişe saygı değil; geleceğe yapılmış bir yatırımtır. Kültürel hafıza zayıfladıkça, o toplumun özgün sesi de silinmeye başlar. Ahmet Ümit’in eleştirisi, bize bu sorumluluğu hatırlatıyor: Kültüre sahip çıkmak, medeniyetin ta kendisidir.
Yazan: İbrahim Ağkavak
Gazeteus – Gündeme Felsefi Bakış