İzmir’in güneyinde, Aydın ve Denizli sınırları arasında, zamanın ince işçiliğini ve insanlık tarihinin estetik algısını bugün hâlâ fısıldayan bir kent yükseliyor: Aphrodisias. Adını, Yunan mitolojisinde aşk, güzellik ve zarafet tanrıçası olan Aphrodite’ten alan bu kadim şehir, yalnızca bir antik yerleşim değil; aynı zamanda insanlık tarihine kazınmış bir estetik ve düşünce mirasıdır.
MÖ 2. yüzyılda Roma İmparatorluğu’nun doğusunda yükselen Aphrodisias, özellikle heykeltıraşlık okulu ile antik dünyanın sanat merkezlerinden biri olmuştur. Şehir, zamanla bir aşk ve güzellik medeniyetine dönüşmüş, her taşında tanrısal zarafetin izleri saklı kalmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan kent, günümüzde de arkeologlar ve sanat tarihçileri için bir hazine niteliğindedir.
Aphrodisias’ı eşsiz kılan en önemli öğelerden biri, kuşkusuz mermer heykelleri ve bu heykellerin üretildiği atölyelerdir. Bölgede çıkarılan yüksek kaliteli mermer, sadece bu şehir için değil, antik dünyanın dört bir yanına yayılan eserler için bir kaynak olmuştur. Buradaki heykeltıraşlar, zamanın ötesine geçen bir anlatım dili geliştirmiş; kas hareketlerinden yüz ifadelerine kadar her ayrıntıya duygu katmayı başarmışlardır. Özellikle Sebasteion Tapınağı’nın kabartmaları, Roma İmparatorlarının ilahlaştırılması sürecini mitolojik imgelerle anlatan muazzam örneklerdendir.
Tiyatrosu, agora’sı, stadyumu ve Afrodit Tapınağı ile Aphrodisias, hem ruhun hem bedenin beslendiği bir şehir olarak yaşamıştır. Bu çok yönlü yapı, kenti yalnızca estetik değil, aynı zamanda düşünsel bir merkez haline getirmiştir. Bugün dahi, Antik Çağ felsefesine ve sanatına ilgi duyanlar için Aphrodisias bir açık hava müzesi olmanın ötesinde, adeta bir ilham kaynağıdır.
Aphrodisias kazılarında görev yapan Prof. Dr. Roland R. R. Smith’in deyişiyle, “Burası sadece taşların arasında dolaştığınız bir yer değil; tarihin size fısıldadığı bir yerdir.”
2000 yıl önce yaşamın nasıl kurulduğunu, aşkın ve estetiğin nasıl inşa edildiğini anlamak isteyenler için Aphrodisias hâlâ ayakta. Taşlarında zamanın izleri, meydanlarında seslerin yankısı, heykellerinde ise insanlığın özlemi saklı.
“Aphrodisias Antik Bir Üniversite Gibidir”
“Aphrodisias, sadece bir antik kent değil; nitelikli üretimin, estetik anlayışın ve entelektüel tartışmaların yapıldığı bir merkezdi. Bir anlamda antik bir üniversite gibiydi. Buradaki sanat, dönemin siyasal ve dini yapılarıyla iç içe geçmiş bir dünya görüşünü yansıtıyor. Kazılarda bulunan her yeni heykel, yalnızca bir form değil, bir felsefe de ortaya koyuyor.”
– Prof. Dr. Roland R. R. Smith, Aphrodisias Kazı Başkanı
Ziyaret Önerisi: Aphrodisias’ta Bir Gün
Sabah erken saatlerde Aphrodisias’a varmanızı öneriyoruz. Yaz aylarında sıcaklık öğlen saatlerinde oldukça artabiliyor, bu yüzden geziye sabah başlamak önemli. Girişteki müze binasında, çıkarılan eserlerin bir kısmı sergileniyor. Özellikle heykel salonlarını gezmeden geçmeyin.
Sonrasında antik tiyatrodan başlayarak Sebasteion’a doğru yürüyebilir, Afrodit Tapınağı’nda sessizce durarak zamanın ötesinden gelen bir atmosferi hissedebilirsiniz. Öğle saatlerinde Geyre Köyü’nde yöresel yemeklerle mola verdikten sonra stadyuma uğrayarak turu tamamlayabilirsiniz.
Yanınıza mutlaka:
- Şapka ve güneş kremi
- Su matarası
- Rehber kitapçık veya sesli rehber uygulaması
Ayrıca, fotoğraf tutkunları için özellikle gün batımında stadyum bölgesi eşsiz manzaralar sunar.
Aphrodisias Hakkında Kısa Kısa
- Konum: Aydın ili, Karacasu ilçesi Geyre Mahallesi (İzmir’e yaklaşık 230 km)
- Kuruluş Tarihi: MÖ 2. yüzyıl
- Öne Çıkan Yapılar: Afrodit Tapınağı, Sebasteion Tapınağı, Antik Tiyatro, Agora, Stadyum
- Ünü Nereden Geliyor?: Antik dünyanın en önemli heykeltıraşlık okullarından birine ev sahipliği yapması
- UNESCO Statüsü: 2017 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı
- Kazı Başkanı: Prof. Dr. Roland R. R. Smith (Oxford Üniversitesi)
Yazan : Canan Sevilgen
Gazeteus / Kültür Sanat Rehberi